ดูมาแล้ว: CHE: THE ARGENTINA, และ CHE: GUERRILLA หนังเช เกวารา ในมุมมองและการเล่าเรื่องของ สตีเวน โซเดอร์เบิร์กห์

หนังอัตชีวประวัติของคนเพียงคนเดียว แต่ถูกถ่ายทอดออกมาเป็น 2 เรื่อง ที่มีเนื้อหาต่อเนื่องกัน โดยทีมงานชุดเดียวกัน จากปี 2008 (2551)

‘Che’ ภาคแรก มีคำว่า ‘Argentina’ ต่อท้าย เนื้อหาเป็นเรื่องการทำสงครามปฏิวัติคิวบา ของเช เกวารา (Che Guevara) ที่ทำงานร่วมกับฟิเดล คาสโตร (Fidel Castro) โดยตัดสลับกับการให้สัมภาษณ์ของเชที่ฮาวานา ในปี 1964 และการเดินทางไปพูดที่สหประชาชาติซึ่งมีเนื้อหาต่อต้านลัทธิจักรวรรดินิยมอเมริกาของเช หนังเต็มไปด้วยอารมณ์ความรู้สึก และถือเป็นเรื่องราวขาขึ้นของเช

ภาคต่อมา ใช้ชื่อ ‘Guerrilla’ เป็นเหตุการณ์หลังการปฏิวัติคิวบา เชเดินหน้าต่อด้วยการจัดตั้งกองกำลังปฏิวัติเพื่อปลดปล่อยโบลิเวีย ที่กลายมาเป็นสนามรบสุดท้ายของเขา เมื่อถูกกองทัพโบลิเวียจับตัวได้และสังหารชีวิต ที่คงไม่ผิดหากจะบอกว่านี่คือเรื่องราวขาลงของเช

สองช่วงเวลาชีวิตของเช ที่กลายเป็นหนัง ‘Che’ สองเรื่องจากฝีมือของสตีเวน โซเดอเบิร์กห์ (Steven Soderbergh) มาพร้อมกับโทน วิธีการเล่าเรื่อง ที่แตกต่างกัน บางทีก็อาจเป็นเพราะข้อมูลที่มาของเรื่องนั้นมาคนละที่ทาง ซึ่งมีลักษณะของการสื่อสารออกมาคนละรูปแบบ

‘Che: Argentina’ ที่มาก็คือ ‘Reminiscences of the Cuban Revolutionary War’ หนังสือของเช ที่ว่าด้วยการปฏิวัติคิวบา
‘Che: Guerrilla’ เรื่องราวมาจาก ‘Bolivian Diary’ บันทึกความเป็นมา-เป็นไปของเชในโบลิเวีย

แม้การเล่าเรื่องจะแตกต่าง หากเนื้อหาก็คือเรื่องของคน ๆ เดียวที่มีความเชื่อมโยงต่อเนื่องกัน แล้วด้วยรูปแบบที่เป็นอยู่ก็ทำให้แต่ละภาคมีนัย มีความหมายเฉพาะตัว โดยเฉพาะในแง่ของการบ่งบอกถึงสิ่งที่เช พบและเห็น ใน ‘Che: Argentina’ นี่คือสงครามของเช ที่เขารู้ตื้นลึก-หนาบางในองค์กรของตัวเองอย่างดี รู้วิธีที่จะรับมือกับคนรอบข้าง ทั้งมิตรและศัตรู แต่ใน ‘Che: Guerrilla’ เชไม่ต่างจากคนนอกที่เข้าไปยุ่มย่ามกับสิ่งที่เกิดขึ้นในบ้านคนอื่น และการเป็นอาร์เจนติเนียน เป็นพลเมืองคิวบา ก็กลายเป็นจุดอ่อนที่ถูกโจมตีว่า ที่แท้ความพยายามปลดปล่อยโบลิเวีย เป็นการกระทำของคนต่างชาติเพื่อหวังผลบางอย่าง ส่งผลให้เช และกองกำลังของเขา ไม่สามารถกุมหัวใจชาวบ้านได้เหมือนที่คิวบา

สถานการณ์ของเชในทั้งสองเหตุการณ์ก็ต่างกัน จากที่เคยเป็นฝ่ายรุกไล่รัฐบาลบาติสตาในคิวบา เขากลับต้องหนีทหารโบลิเวีย ที่มีสหรัฐอเมริกาหนุนหลังหัวซุกหัวซุน แถมยังขาดแนวร่วม อย่างชาวบ้านที่เป็นคนพื้นที่ จนไม่ใช่เรื่องแปลกที่โอกาสชนะจะริบหรี่

ในอีกมุมหนึ่ง เรื่องราวของ ‘Che’ ทั้งสองภาคก็ไม่ต่างไปจาก บทสรุปย่อตำรานักปฏิวัติ ที่เรื่องหนึ่งแสดงให้ถึงปัจจัยที่ทำให้ชนะ อีกเรื่องก็ว่าด้วยสิ่งที่ขาดไป แล้วทำให้การปฏิวัติล้มเหลว

นอกเหนือจากได้รู้จักชีวิตและการทำงาน หนังยังทำให้รู้จักเชในฐานะพระเอกโรแมนติคตัวพ่อ เป็นผู้ชายนักฝัน ที่ละทิ้งตำแหน่ง ยศถา ความสะดวกสบายนานา และกระทั่งครอบครัว เพื่อจุดมุ่งหมายในเชิงอุดมคติ เป็นนักปฏิวัติทั้งตัวและหัวใจที่คลุกคลีอยู่กับประชาชน ยอมทุกข์ทนอยู่กับความลำบากขลุกอยู่กับปัญหาเพื่อหาทางออกและการเปลี่ยนแปลง ไม่ใช่นักการเมืองที่ทำตัวเป็นเทวดา เสวยสุขอยู่บนฟ้า ลอยตัวอยู่เหนือปัญหา รอเวลาช้อน และตักตวงผลประโยชน์เพื่อตัวเอง มากกว่าจะเสียสละหรือหาทางออกเพื่อประเทศและคนในชาติ

ซึ่งเชื่อได้ว่า ไม่น่าจะมีทางหาคนอย่างเชเจออีกแล้วในโลกทุนนิยมทุกวันนี้ โลกที่คนซึ่งพยายามเปลี่ยนแปลงบางอย่าง ไม่ได้อยู่ในป่า หากนั่งอยู่ในบ้านหรูแถวตะวันออกกลาง ไม่ได้เดินเคาะตามบ้านเพื่อระดมมวลชน แต่นั่งทวีต สลับช็อปปิ้ง บินไปบินมา ปล่อยข่าว ป่วนบ้านเกิดเมืองนอนของตัวเองให้วุ่นวาย

ตอนอยู่อาจจะไม่สะดวกสบาย แต่ตอนจากไป ชีวิตของเชคือ วีรบุรุษ และงดงาม

ข้อมูลภาพยนตร์
กำกับภาพยนตร์: สตีเวน โซเดอร์เบิร์กห์ บทภาพยนตร์: ปีเตอร์ บุชแมน, เบนจามิน เอ. ฟาน เดอร์ วีน นักแสดง: เบเนซิโอ เดล โทโร

โดย นพปฎล พลศิลป์ คอลัมน์วิจารณ์-แนะนำ นิตยสารสีสัน ธันวาคม 2552